Ein Pentref Ni Ar Hyd Yr Oesau / Our Village Across The Ages

Mwy i ddod  /  More to come


Lleoliadau  /  Locations

Wrights

Yn y deuddegfed ganrif defnyddiwyd y dafarn hon i fynnif lluniaeth i deithwyr a oedd yn teithio ar yd hewlydd y ‘turnpike trust.’ Canrif yn ddiweddarach newydwyd yr enw i’r ‘Golden Grove Arms’ a buodd yn dafarn lewyrchus iawn nes iddo gau yn 2010. 2 flynedd yn ddiweddarach agorwyd ‘Wrights Food Emporium’ a dath yn fwyty a deli poblogaedd dros ben.

Eglwys Dewi Sant / St Athen Church

Credir fod Eglwys Dewi Sant, Llanarthne yn deillio o’r trydydd ganrif ar ddeg. Ymestynwyd yr eglwys ar ddiwedd y pymthegfed ganris ac ychwanegwyd ffenestri lliw. Hyd heddiw ceir carreg hynafol yng nghyntedd yr eglwys sef croes o’r degfed ganrif. Enwyd y groes yn ‘Groes Caecastell’ gan mae mewn cae o’r enw honno y’i canfiwyd. Ar un adeg fe’i ddefnyddiwyd fel camfa ym mwynwent yr eglwys, ond mae bellach ar gael i bawb i’w edmygu.

Tŵr Paxton

Tirnod nodedig yw Tŵr Paxton sydd wedi bod yn edrych dros y pentref am dros 200 mlynedd. Credir iddo gael ei adeiladu gan Sir William Paxton o gwmpas 1814 a’i gynllunio gan S.P. Cockerell. Roedd y tŵr yn adfail, cyn iddo gael ei rhoddi i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol gab yr Arglwydd Emlyn yn 1965. Yn 1964, tarwyd y tŵr gan fellten, ond erbyn heddiw mae ar agor i’r cyhoedd wedi’i llwyr adnewyddu.

Tafarn yr Emlyn

Yn y gorffennol enw’r dafarn oedd Y Paxton a’r Arglwydd Cawdor oedd y perchennog. Yn ôl pob sôn mae ysbryd yn y dafarn hyd heddiw.

Previously the Emlyn Arms was named The Paxton and in the past was owned by Lord Cawdor. Reputedly, the pub is haunted.

Yr Hen Orsaf

Agorwyd yr orsaf drên ar y 1af o Fehefin 1865 gan Rheilffordd Llanelli, ar y 1af o Ebrill 1880 cafodd ei israddio i fod yn ‘request stop’ ond dychwelwyd i wasanaeth arferol ym mis Mehefin o’r un flwyddyn. Defnyddiwyd y rheilffordd i gludo nwyddau, anifeiliaid a teithwyr. Caewyd yr orsaf ar y 9fed o Fedi 1963. Erbyn heddiw mae’r orsaf yn dŷ ac yn adeilad cofrestredig gradd ii.

The train station opened on the 1st of June 1865 by the Llanelli Railway, on the 1st of April 1880 it was downgraded to a request stop but usual service resumed in June of the same year. This train line was used to transport goods, livestock and passengers. The station closed on the 9th of September 1963. It is now a private residence and a grade ii listed building.

Yr Hen Efail

Yn wreiddiol roedd yr adeilad yn rhan o stâd Cawdor dan berchnogaeth Mary Thomas. Ar ôl 1847 fe’i droswyd yn efail a pharhaodd i gael ei ddefnyddio fel hyn tan canol yr ugeinfed ganrif. Defnyddiwyd fel gorsaf betrol yn yr 1980au. Mae’r hen efail yn parhau i sefyll yn Llanarthne hyd heddiw ond bellach yn cael ei ddefnyddio fel bwthyn arferol. Dyma’r unig adeilad yn Llanarthne gyda thô gwellt.